Maria Hemelvaart in Oostenrijks Prutz en lokale identiteit

Jongeren met vaandel, Prutz 2017

Maria Hemelvaart 15 augustus 2017. Omdat ik, als vijftiger, niet meer weet wat precies het feest inhoudt, moet ik het opzoeken op internet. Ik lees dat elk jaar de Katholieke kerk het hoogfeest van Maria Tenhemelopneming viert. Hiermee wordt herdacht dat Maria na haar dood met ziel en lichaam door God in de hemel werd opgenomen. Het feest ontstond volgens de internetbron in het Oosten en werd in de 7e eeuw door Rome overgenomen. Volgens de bron is het voor de Katholieke kerk het belangrijkste Mariafeest.

Deze kennis wil ik best aannemen, maar ik herinner me in Berkel-Enschot en Tilburg geen Maria-Hemelvaartfestiviteiten meer. En vandaag de dag kennen we Maria Hemelvaart toch niet als een vrije feestdag? In de Tilburg Wiki lees ik bij het 'Udenhouts Woordenboek' het volgende: 15 augustus is de dag ter herinnering aan Maria’s Hemelvaart. Dit was vroeger een feestdag en dus had iedereen vrij. 'Op Maria’s Hemelvaart keert het weer zijn staart,' is een bekend spreekwoord. Hoogzomer is dan meestal voorbij. In de tijd van pastoor Van Eijl had het patronaat op 15 augustus de jaarlijkse feestdag. De leden hadden op die dag een onderlinge competitie met spellen en daarbij waren allerlei prijzen te verdienen. Ook was er toen een buitenprocessie. 

In het Geheugen van Tilburg refereert Louis Sparidans aan de Maria Hemlevaarttraditie in Tilburg. In de database van Regionaal Archief Tilburg zie ik foto's van processies onder andere in Kevelaer op 15 augustus. Deze processie vandaag in Prutz deed me sterk denken aan de H. Sacramentsprocessie die tot vroeg in de jaren 1960 in Berkel-Enschot werd gelopen. In het artikel dat ik er destijds over schreef, kwam ik tot de conclusie dat de ontkerkelijking en de verminderde belangstelling vanuit het dorp de redenen waren om het feestelijk gebeuren niet meer te herhalen.

Monstrans onder het baldakijn, meisjes met wierook, Prutz 2017

Hoe kan het zijn dat er ruim vijftig jaar later in het Oostenrijkse Prutz deze traditie in het geheel niet ter discussie lijkt te staan? Ik zie jongeren die in kostuum meelopen met het vaandel van Maria. Ik zie jonge mensen in Dirndls en Tiroler Lederhosen meelopen in de harmonie. Kinderen dragen devoot de beelden en jonge jongens rapen patronen op nadat de schutterij tot vier keer toe met hun geweren in de lucht schieten. De priester loopt met de monstrans onder het baldakijn en langs de weg hebben bewoners altaren en tafeltjes met witte kleden opgesteld.

De deelnemers moeten geruime tijd van tevoren al hun voorbereidingen hebben getroffen. Zoals de Tilburgers hun carnavalswagens en kostuums gezamenlijk prepareren, zo moeten de Prutzers al dagen van tevoren aan hun perfecte kleding, beelden, bloemboeketten en tafelkleedjes hebben gewerkt. Iedereen, van jong tot oud, ziet er perfect uit. De Dirndls van de dames, de vilten hoeden met kwastjes en passement, de leren broeken, de gepoetste schoenen, de beelden van Maria in papier maché of hout: uit dit alles spreekt devotie, traditie en huisvlijt.

Processie Maria Hemelvaart, Tilburg 1941

RAT 603609

Identiteit: Dit is van Prutz, wij horen bij Prutz. Wij, dat zijn de inwoners, wij doen dit al jaren, zo niet eeuwenlang. Zij, de buitenstaanders, zijn er nauwelijks. Slechts een enkeling, verbaasde toeristen zoals ik, aanschouwen het gebeuren. Lokale toeschouwers zie ik echter niet. Of iedereen van Prutz doet mee, of degene die niet meeloopt, gaat blijkbaar ook niet staan kijken. De deelnemers aan de processie zijn vrijwel allen blank. Op enkele gekleurde mensen na, zie ik geen andere culturen.

In hoeverre zou zo'n processie in Tilburg nog kunnen? Naar mijn idee niet meer gezien de sterk vergrijsde katholieke bevolking en het toegenomen aantal nieuwe Tilburgers. Wellicht dat er vanuit folklore of nostalgie nog eens aandacht aan wordt besteed. Of vanuit kunstzinnig perspectief. Processies en identiteit horen immers sterk bij elkaar. De traditie is wereldwijd en al eeuwenlang waarmee je zou zeggen dat het daarmee universele en algemene waarden bevat. Waarschijnlijk zijn onze carnavalsoptochten, gay prides, bloemencorso's en andere optochten hier de uitvloeisels van.

Kinderen met baar, Prutz 2017

Ik vraag me af hoe lang Prutz deze traditie in ere blijft houden. Ik kan hier ieder jaar terugkomen en onderzoeken wat de motieven (nog) zijn? Of steekproeven doen en om de vijf jaar de identiteit van zo'n dorp eens 'meten'? Deze intense beleving van Maria Hemelvaart in een Oostenrijks dorp in de 21e eeuw heeft me geraakt en aan het denken gezet. Wie weet, wijd ik er nog eens een onderzoek aan.

Via Facebook heb ik een fotoalbum aangemaakt.
Dank aan John Geerts (Tilburg) die me attendeerde op deze bron waaruit blijkt dat ook in Duitsland / Oostenrijk de vrije dag Maria Hemelvaart bediscussieerd wordt. In De Volkskrant van 16 augustus 2017 wordt eveneens geschreven over de (nog of weer) bloeiende Maria Hemelvaart in Heiloo (NL).