Een moderne ouderwetse kapel van Jos Schijvens - Kapel O.L. Vrouw ter Nood

In 1964 bouwde de Tilburgse architect Jos Schijvens (1908-1966) de kapel O.L. Vrouw ter Nood. In diezelfde tijd leverde hij de Sint Maartenskerk op in de wijk 't Zand en de Lourdeskerk in de wijk Koningshoeven. De samenleving was aan het veranderen: de kerken liepen leeg, 'Rome' pleitte ervoor om de deuren wagenwijd open te zetten, de gelovigen moesten meer bij de dienst worden betrokken en de kerkgebouwen kregen een ander uiterlijk. Jos Schijvens wilde een bijzonder kleinood maken voor Onze Lieve Vrouw. Enkele Tilburgers hadden namelijk voor de bevrijding in 1944 een belofte gedaan om een kapel te bouwen uit dankbaarheid dat ze de Tweede Wereldoorlog goed waren doorgekomen.

Bij de opening van de kapel stond er in de krant 'een moderne ouderwetse kapel betekent: vandaag.' De auteur van het artikel was benieuwd hoe er over vijftig jaar over de kapel werd gedacht. De Mariakapel refereerde aan een Middeleeuwse traditie, zo stelde de auteur. Het gebouw van Schijvens was daarentegen een van de modernste van de stad. Zouden er meer of minder mensen naar de kapel komen, zo in de 21e eeuw? In hoeverre zijn de Tilburgers later trots, of blijkt de kapel een vergissing te zijn? 

Een eeuwenoud Mariabeeld in een moderne betonnen kapel. Jos Schijvens maakte anno 1964 geen gebruik van de traditionele baksteen, maar paste nieuwe materialen toe, zoals beton en cement. De binnenwanden waren van 22-centimeter-dik-metselwerk met daaromheen wit natuurstenen platen. De kleurrijke wand werd geen traditioneel glas-in-lood, maar glas-in-betontechniek die de monumentaal werkende kunstenaar Daan Wildschut als eerste in Nederland  introduceerde. 

Niet alleen de katholieke kerk moderniseerde, dat deden de steden ook. De binnenstad veranderde, wegen werden verlegd en Tilburg plande een cityring. Voor de nieuwe kapel was op de oude plaats geen ruimte meer. Voor Schijvens was er een beperkte, ingesloten ruimte beschikbaar, achter de flats van de Schouwburgpromenade en met slechts een denkbeeldige lijn naar de eeuwenoude Heikese kerk. 'In Tilburg werd alles gesloopt,' zo luidt het al snel wanneer we ons deze modernisering herinneren. 

In de beeldbank van Regionaal Archief Tilburg troffen me enkele foto's. Tijdsbeelden van een moderne kapel in een verouderde binnenstad, van geparkeerde auto's rondom een als kleinood bedoelde kapel, van bewoners die voorbijfietsen aan de kapel. Dóór in het leven, de drukte van de dag. De auteur stelde voor hoe we vijftig jaar later over de kapel zouden denken.

'Ze hebben alles gesloopt.' Jazeker, de stad veranderde en gebouwen werden gesloopt. Maar Jos Donders bouwde een modern juweeltje in de binnenstad van Tilburg. De neergang van de kerk is nog altijd gaande en religieuze gebouwen zullen nog meer gaan verdwijnen. Staat de kapel O.L. Vrouw er over vijftig jaar nog? De kapel is een mooi voorbeeld van religieuze architectuur in de jaren zestig. Niet ouderwets, niet modern, maar tijdloos.

Foto's Regionaal Archief Tilburg - Jan Brieffies / Rien Siers / Multivision & Partners. De foto's zijn bewerkt door Jan van Oevelen.