Veranderende behoefte aan onderwijs in Berkel-Enschot

1984 Basisschool De Vlierakkers
Particuliere collectie

Mijn loopbaan begon in 1982 op De Vlierakkers, nu Basisschool Berkeloo. Slechts negen jaar daarvoor, in 1973, verliet ik de H. Hartschool, gelegen achter het Gerarduspension. Hoewel Berkel-Enschot een relatief klein dorp is, veranderde het basisonderwijs vanwege groei en afname van de bevolking. Het onderwijs gaat terug tot in de negentiende eeuw. De eerste openbare lagere school in Berkel stond aan de Sint Willibrordstraat met schuin daarvoor een schoolmeestershuis. De jongens zaten gescheiden van de meisjes. Speciaal voor hen worden er twee klaslokalen gebouwd, de Mariaschool genoemd. De jongensschool, op de plaats waar nu een winkel voor bouwmaterialen is, blijft er tot 1970. De meisjes krijgen een eigen onderkomen. 

Vanaf 1923 vestigden zich in Berkel de Zusters van het Heilig Hart van Jezus. Naast het lesgeven aan de lokale meisjes, beheerden zij een pensionaat voor meisjes van buiten het dorp. In 1948 werd een eerste steen gelegd met de tekst: ‘Moge het goddelijk hart van Jezus, als koning heersen in onze school 19 maart 1949.’ Het was het begin van de Heilig Hartschool, speciaal voor onderwijs aan meisjes.  

1974 H. Hartschool.
Collectie Regionaal Archief Tilburg - Romanesco

Kregen in Berkel jongens en meisjes gescheiden onderwijs, in Enschot was het onderwijs gemengd. Voor Enschot gaan we terug naar het midden van de negentiende eeuw, als in 1846 sprake is van een tweeklassig schooltje bij de Oude Toren. Het was een ‘onderwijscentrum’ in miniformaat. Er kwam namelijk een woning bij voor de hoofdonderwijzer evenals een gymnastieklokaal annex vergaderruimte. In 1954 werd op een akkerland in de Kerkstraat begonnen met de bouw van de Sint Caeciliaschool, bestaande uit vijf klaslokalen, een handenarbeidlokaal en woonruimte voor het schoolhoofd.  

1973 Oude Toren en schoolgebouw.
Collectie Regionaal Archief Tilburg - Romanesco

Tot aan 1970 werd het lager onderwijs geleid door de twee parochiebesturen van Berkel en van Enschot. Daarna was het één katholiek schoolbestuur voor geheel Berkel-Enschot. De jongens- en meisjesschool in Berkel kwamen samen, waarbij de leerkrachten van de jongensschool naar de nieuwe Vlashofschool gingen, gevestigd aan de Durendaelweg. De Dom S. Dubuissonstraat vormde een scheidslijn. Wie aan de kant van de St. Willibrordstraat woonde ging naar de Heilig Hartschool. Alle kinderen aan de kant van het Wilhelminaplantsoen gingen naar de Vlashofschool.  

Vanwege de bevolkingstoename in de jaren 1970 kwamen er nog twee nieuwe scholen bij. Zo werden er aan de Beukendreef noodlokalen neergezet voor De Dolfijn en in de wijk Vlierakkers kwam een gelijknamige school. Naast deze scholen met een nog altijd katholieke identiteit, was er ook behoefte aan openbaar onderwijs. Vanaf 1976 begon Rennevoirt op de zolder van Boerderij Denissen, een bijzonder-neutrale school met een Jenaplan-concept, waarna die verhuisde naar de huidige locatie. In 1980 waren er maar liefst zes basisscholen: Heilig Hartschool, Vlierakkers, Vlashofschool, Dolfijn, Rennevoirt en Sint Caecilia.  

1984 Basisschool Dolfijn.
Collectie Regionaal Archief Tilburg - Van Mensvoort

In 1996 zijn er te veel scholen voor te weinig kinderen. De Vlashofschool sluit de deuren en wordt met de Vlierakkers en de Sint Willibrordschool (de nieuwe benaming voor de Heilig Hartschool) samengevoegd tot Berkeloo. Als Berkel-Enschot in 1997 door Tilburg wordt geannexeerd, verandert de bestuursvorm. De huidige drie basisscholen Berkeloo, Sint Caecilia en Rennevoirt behoren nu tot het schoolbestuur Mondiaen. In de periode dat ik les gaf op voormalig Berkeloo, zat de groei van het leerlingenaantal in die wijk. Nu er de laatste jaren nieuwe woningen zijn rondom Ons Koningsoord en de Enschotsebaan, zien we een lichte stijging in de leerlingenaantallen. Waar Berkeloo en Rennevoirt rond de 450 leerlingen liggen, loopt Sint Caecilia voorop met ongeveer 535 leerlingen.

2013 Basisschool Sint Caecilia in aanbouw.
Foto Peter Timmermans

* Deze tekst heb ik eerder geschreven voor de publicatie Groeten uit Berkel-Enschot (Tilburg 2019) in samenwerking met Berry van Oudheusden.