1984 – Wonen in een pand van Diepen, werken in een school van Kropholler. Geen historisch besef

Diepen en Kropholler: twee bekende namen uit de (Tilburgse) geschiedenis waar vandaag de dag mijn cultuurhistorische hart sneller van gaat kloppen. Nieuwsgierig zou ik zijn naar de verhalen van de gebouwen en voelend dat ik onderdeel was van een historisch geheel. Toch was ik in 1984 slechts 23 jaar, met twee jaar ervaring als kleuterleidster en even zolang op mezelf wonend. Ik was zoekende in wonen, werken en relaties. Het kleuteronderwijs bood me enig houvast, maar diep vanbinnen wist ik dat ik hier niet lang zou blijven. Er borrelde iets anders: creativiteit, een verlangen om kleding te maken, te breien en documenten grafisch vorm te geven.

Het jaar 1984 begon in de Missionarisstraat, maar halverwege trok ik voor enkele maanden terug naar de Molenstraat in Berkel-Enschot, naar mijn ouders en jongere zussen. Het was een periode van op eigen benen staan en toch weer even terug onder moeders vleugels. Op oudejaarsdag 1983 kreeg ik van mijn ouders een cadeau dat veel betekende: een nieuwe naaimachine. Het voelde als een aanmoediging, een erkenning van mijn creatieve kant.

Naast mijn werk als kleuterleidster volgde ik een cursus grafische vormgeving bij kunstenaar Peter Thijs (Heeze, 1950) aan de Zouavenlaan. Ik dacht serieus na om het onderwijs achter me te laten en opnieuw te gaan studeren aan de kunstacademie. Ondanks een toelatingsexamen en aanname, wilde ik geen nieuwe studie beginnen en mijn ouders opnieuw om steun vragen. ‘Brood op de plank om in mijn eigen behoeften te voorzien’ is steeds mijn levensmotto geweest. Nadat ik vanwege boventalligheid moest vertrekken bij kleuterschool De Vlierakkertjes in Berkel-Enschot, kreeg ik na de zomer een baan bij een kleine kleuterschool in de Poirterstraat. Deze zou later fuseren met de lagere school aan de Ringbaan West, destijds nog Thomasschool geheten. Foto Parochiecomplex 1935. KLM Aeroporte. Collectie Regionaal Archief Tilburg.

Als 23-jarige zei het gebouw me weinig. Wel voelde ik een zekere historische sensatie wanneer ik door het bakstenen poortje liep en het schoolgebouw uit de jaren dertig betrad. Tijdens mijn latere studie Cultuurwetenschappen onderzocht ik pension Mariëngaarde, dat net als de kleuterschool onderdeel bleek van het parochiecomplex van Maria Margaretha Alacoque, ontworpen door de architect Alexander Jacobus Kropholler (1881–1973). Kropholler was een traditionalist, beroemd om zijn sobere bakstenen kerken en parochiecomplexen, vaak met invloeden van de Delftse School. Waar het schoolgebouw destijds slechts een werkplek vol kinderen en verhalen was, besef ik nu dat ik dagelijks werkte in een gebouw dat deel uitmaakte van een groter verhaal: de katholieke traditie in Tilburg, zichtbaar gemaakt door een belangrijke architect van zijn tijd.

Foto Korvelseweg 154A, 1893. Collectie Regionaal Archief Tilburg. Een tweede historische sensatie ontging me volledig toen ik op 22 augustus 1984 een huurcontract ondertekende voor een appartement aan de Korvelseweg154A. De verhuurder zei nog dat ik het niet snel zou vergeten: een huurcontract ondertekenen met Samba pa ti van Santana op de achtergrond. De Korvelseweg was wonen-nieuwe-stijl. Waar mijn vrienden nog woonden in verlaten fabrieken en voormalige fabrikantenwoningen, was de Korvelseweg ‘modern’: compleet gestript, drie verdiepingen hoog, met ruime appartementen voor studenten en jonge werkenden.

Net zoals ik destijds geen notie had van Krophollers bouwkunst, wist ik in 1984 niet dat hier de bekende fabrikantenfamilie Diepen had gewoond. Armand Diepen (1846–1895) en later zijn zoon Herman Diepen woonden er met hun grote gezinnen. De binnenkant was inmiddels geheel ontdaan van authentieke elementen. Aan de buitenkant is nog te zien dat het pand eclectisch is, met een opvallend gepleisterd fries en een aanbouw uit 1888 in een heel andere stijl. Naast het pand staat het voormalige koetshuis, dat tegenwoordig dienstdoet als elektriciteitshuis. Foto koetshuis wordt verbouwd, 1979. Collectie Regionaal Archief Tilburg.

Het jaar 1984 was voor mij een tijd van zoeken en groeien. Ik las boeken als Papillon van Henri Charrière en keek films als One Flew Over the Cuckoo’s Nest. Met een vriend kocht ik een blauwe Ami 8 Break voor vijfhonderd gulden – een auto waarmee we naar Frankrijk reden en die vrijheid symboliseerde. En ik, jong en werkend, voelde dat mijn leven zich al langzaam losmaakte van het kleuteronderwijs en zich meer richtte op een creatieve toekomst.

Bijna veertig jaar later kijk ik terug op dat jaar 1984. Het huis aan de Korvelseweg droeg het verhaal van de familie Diepen. Het kleuterschooltje aan de Poirterstraat vertelde het verhaal van Kropholler en de traditionalistische katholieke architectuur van de stad. Beide plekken waren dragers van historie – en ik was in 1984 bezig mijn eigen verhaal daaraan toe te voegen.